Aga on 22/08/2023

Cukrzyca ciążowa – dieta i suplementacja

Zasady diety przy cukrzycy ciążowej (zalecenia dotyczące cukrzycy ciążowej)

Podstawą leczenia cukrzycy jest dieta cukrzycowa, która powinna zapewniać prawidłowy poziom stężenia glukozy, ale również prawidłowy przyrost masy ciała ciężarnej. Jeśli zależy Ci na profilaktyce cukrzycy ciążowej, to również możesz zastosować się do tych wskazówek.

Kaloryczność diety

Średnie dobowe zapotrzebowanie kaloryczne w okresie ciąży wynosi około 35 kcal na kg należnej masy ciała, czyli “w praktyce” 1500–2450 kcal u ciężarnych z prawidłową masą ciała przed ciążą. Ile kalorii powinna spożywać kobieta ciężarna?

wzór dla kobiety z prawidłową masą ciała: masa ciała (przed ciążą) * 35 kcal

Zalecany przyrost masy ciała to średnio 8–12 kg, w zależności od wyjściowej masy ciała (im niższe BMI tym wyższy dopuszczalny przyrost masy ciała). W przypadku ciężarnych niedożywionych, przyrost może wynosić więcej, nawet około 18 kg, natomiast dla otyłych nie powinien przekraczać 7 kg.

U pacjentek, ze stwierdzoną, przed ciążą, nadwagą zaleca się stosowanie diety o nieco niższej kaloryczności — 25–30 kcal na kg masy ciała.

Zbyt duży przyrost masy ciała u ciężarnej, nawet niezależnie od cukrzycy, wiąże się z nadmiernym wzrastaniem płodu. Pamiętaj, że kaloryczność diety powinna uwzględniać podejmowaną aktywność fizyczną.

Rozkład makroskładników

Do zapewnienia optymalnego poziomu glukozy warto zaplanować dietę, która będzie dostarczać:

40-50% węglowodanów, co daje ok. 180 g węglowodanów na dobę,
30% białka (1,3 g/ kg m.c.),
20-30% tłuszczów (w większości jedno i wielonienasyconych, unikając nasyconych oraz zawierających kwasy tłuszczowe typu trans).

Rozkład posiłków

Kontrola glikemii będzie łatwiejsza jeśli będziesz jeść regularnie. Twoje menu powinno składać się z 3 posiłków głównych i 3 dodatkowych, spożywaj je jako drugie śniadanie, podwieczorek i posiłek przed snem.

Pierwszy posiłek powinnaś zjeść do 30-45 minut od momentu wstania z łóżka. Dbaj o to, aby rozkład posiłków każdego dnia był zbliżony, a przerwy między nimi nie przekraczały 3 godzin.

Szczególnie ważny jest posiłek spożywany między godz. 22.00 a 22.30 (tak zwana II kolacja). Posiłek ten powinien zawierać około 25g węglowodanów złożonych. Dostarczona w tym czasie porcja węglowodanów ma za zadanie zabezpieczyć Cię przed wystąpieniem powikłań związanych z hipoglikemią nocną i głodową ketogenezą (wzmożoną syntezą ciał ketonowych we krwi). Taka kolacja może składać się na przykład z kanapki na razowym pieczywie i chudego twarożku.

Obróbka termiczna

U przyszłej matki z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej ważne jest ograniczenie spożycia potraw smażonych w tradycyjny sposób. Polecane metody obróbki termicznej to:

gotowanie w wodzie lub na parze,
pieczenie w piekarniku w rękawach foliowych lub pergaminie.

Do przygotowywania zup i sosów korzystniejsze jest wykorzystanie:

kefiru,
jogurtu,
mleka

niż zawiesina z mąki, wody i wysokoprocentowej śmietany.

Węglowodany

Bardzo ważna jest jakość spożywanych węglowodanów. W diecie preferowane są węglowodany złożone (o niskim indeksie glikemicznym, czyli poniżej 50) i duże ilości błonnika (25–40 g/dobę), zwłaszcza jego frakcji rozpuszczalnych, które spowalniają wchłanianie glukozy z przewodu pokarmowego. Dlatego nie tylko ilość, ale przede wszystkim rodzaj węglowodanów ma duże znaczenie w dietoterapii cukrzycy ciążowej.

Najbardziej polecane są artykuły spożywcze zawierające węglowodany wolnowchłanialne, m.in.:

pełnoziarniste pieczywa,
niełuskany ryż,
gruboziarniste kasze.

Potrawy z nich przygotowywane, dzięki wysokiej zawartości błonnika, pomagają dodatkowo ustrzec ciężarną przed, pojawiającymi się często w tym okresie, zaparciami.

Z diety należy wykluczyć produkty, które mogą powodować gwałtowne wahania poziomu stężenia glukozy we krwi kobiety. Należą do nich produkty zawierające większe ilości cukrów prostych oraz skrobi (o indeksie glikemicznym powyżej 70). Aby tego uniknąć, zaleca się eliminację produktów, takich jak:

napoje słodzone (soki, kompoty, wody smakowe, kolorowe napoje gazowane),
syropy owocowe,
słodycze,
ciasta,
cukierki,
wyroby czekoladowe.

U kobiet ciężarnych nie zaleca się zamiany cukru na słodziki typu Splenda czy Stevia, ponieważ może się to wiązać ze zmienioną preferencją słodkiego smaku i późniejszymi zaburzeniami metabolicznymi u dziecka. Jest niewiele badań na ten temat przeprowadzonych na ludziach, ale te na szczurach nie zalecają również dużych ilości fruktozy (obecnej np. w syropie z agawy) oraz acesulfamu- K. Dlatego wybierając produkty dietetyczne oznaczone jako bez cukru, sprawdzaj szczegółowo jego etykietę (PMID: 32275895).

Warto również ograniczyć ilość oczyszczonej mąki pszennej na rzecz mąki o wysokim przemiale (orkiszowej, żytniej, graham) oraz kasz drobnoziarnistych, takich jak:

kasza manna,
kasza kuskus,

które nie zapewniają uczucia sytości.

Białko

Ważnym elementem diety jest pełnowartościowe białko, pochodzące głównie z:

chudych gatunków mięs i ryb,
białka jaja,
produktów mlecznych,
nasion roślin strączkowych,
zbóż.

Stosunek białka zwierzęcego do roślinnego powinien wynosić co najmniej 1:1 ze względu na duże zapotrzebowanie organizmu ciężarnej na aminokwasy egzogenne. Podane rekomendacje są trudne do spełnienia przez wegetarianki, zwłaszcza w przypadku preferencji rygorystycznych odmian diety, m.in. u weganek. Z kolei u kobiet z cukrzycą ciążową, stosujących dietę z dużą zawartością mięsa czerwonego (np. wołowego czy wieprzowego), istnieje realne zagrożenie hiperhomocysteinemii i wzrostu ryzyka choroby niedokrwiennej serca – z tego powodu poleca się jego zamianę na dobrej jakości mięso z:

indyka,
kurczaka,
ryb.

W diecie kobiet z cukrzycą ciążową zaleca się ok. 1,3 g białka/kg m.c./dobę, uwzględniają coraz większe ich zużycie w kolejnych trymestrach ciąży. W przypadku kobiet z cukrzycą, powikłaną niewydolnością nerek, konieczne jest zmniejszenie ilości białka w diecie do 0,7–1 g/kg m.c./ dobę.

Tłuszcze

Dieta w cukrzycy ciążowej powinna dostarczać tłuszcze dobrej jakości m.in:

oliwę z oliwek,
olej rzepakowy niskoerukowy,
olej słonecznikowy,
olej sojowy,

które powinny zastąpić w diecie niekorzystne tłuszcze nasycone oraz typu trans.

Szczególnie zalecane jest spożywanie tłustych ryb, tak by zapewnić podaż około 1 g kwasu dokozaheksaenowego – składnika o szerokim działaniu prozdrowotnym, związanym ze stymulacją prawidłowego rozwoju ośrodkowego układu nerwowego dziecka oraz przeciwdziałaniem w występowaniu zespołu metabolicznego u matki i jej potomka w przyszłości.

Kobiety ciężarne mogą bezpiecznie spożywać 1-2 porcje ryb tygodniowo pod postacią np.:

łososia norweskiego,
sardynek,
szprotek,
pstrąga hodowlanego,
flądry,
makreli atlantyckiej,
morszczuka.

Niewskazane ryby w ciąży, to:

śledź,
łosoś bałtycki,
panga,
tilapia.

Należy tu również pamiętać, że podczas ciąży powinno się unikać spożywania surowych ryb, które mogą być źródłem chorobotwórczych bakterii (takich jak Listeria monocytogenes, Toxoplasma gondii, Salmonella, Capylobacter).

Spożycie cholesterolu należy ograniczyć poniżej 300 mg/dobę, natomiast u pacjentek ze stężeniem lipoprotein LDL we krwi powyżej 100 mg/dl, ograniczenie to określa się na poziomie 200 mg/dobę.

Całej populacji diabetyków nie poleca się potraw zawierających izomery trans kwasów tłuszczowych, czyli m.in.

wyrobów cukierniczych,
żywności typu fast food bogatej w utwardzone oleje roślinne i rybie.

Owoce i Warzywa

Dieta kobiet z cukrzycą ciążową powinna obfitować w surowe, niskokaloryczne warzywa (takie jak ogórki, pomidory, cebulę) oraz owoce, głównie jagodowe, z uwagi na najniższą ilość węglowodanów łatwoprzyswajalnych tj.:

truskawki,
porzeczki,
maliny,
poziomki,
agrest,
jagody,
borówki.

Warto ograniczyć warzywa skrobiowe, takie jak:

ziemniaki,
bataty,
dynia

lub dbać o to, aby przed zjedzeniem były schłodzone do 4 stopni C, dzięki czemu będą bogatsze w skrobię oporną.

Sól

Sól powinna zostać ograniczona w przypadku współwystępowania nadciśnienia tętniczego krwi. Oznacza to ograniczenie dodatku soli kuchennej do posiłków, ale również bogatych w nią:

wędlin,
parówek,
kiełbas,
serów.

W ich miejsce zaleca się stosowanie łagodnych przypraw ziołowych i wysokogatunkowych potraw mięsnych, zwłaszcza opartych na białym mięsie (indyczym lub króliczym).

Wykrycie cukrzycy ciążowej wiąże się z pewnymi ograniczeniami w diecie, są to m.in:

słodycze, czekolada, cukier, miód, dżemy, galaretki, napoje bezalkoholowe, soki owocowe, nektary, lody,
potrawy smażone na głębokim tłuszczu, frytki,
artykuły piekarnicze i desery, takie jak bułki, ptysie, pizze, hamburgery, herbatniki, ciasta, ciasta, ciasteczka itp.,
produkty z rafinowanej mąki pszennej, tj. kluski, biały chleb, białe bułki,
suszone owoce typu daktyle, rodzynki.
ziemniaki, bataty, dynia (w nadmiernych ilościach),
nadmierna ilość czerwonego mięsa, takiego jak baranina, wołowina, wieprzowina.

W czasie stosowania diety wymagane jest kontrolowanie poziomu glukozy we krwi oraz przyrostu masy ciała.

Suplementy w cukrzycy ciążowej

Witamina D3

W przypadku wcześnie wykrytej cukrzycy ciążowej lub utrzymującej się hiperglikemii z powodu otyłości matki, sugeruje się wykonanie oznaczenia stężenia witaminy D3 (25-OH-D3) i wdrożenie odpowiedniej suplementacji. Są doniesienia wg których niskie stężenie 25OHD u kobiet w ciąży wiąże się z gorszą kontrolą cukrzycy. Zaleca się suplementację witaminą D w dawce 1500–2000 IU/d u wszystkich kobiet w ciąży. Dla kobiet otyłych (BMI >30) dawka ta powinna wynosić 4000 IU.

Kwas foliowy

Pacjentki planujące ciążę powinny rozpocząć stosowanie kwasu foliowego co najmniej 12 tygodni (3 miesiące) przed zajściem w ciążę i kontynuować jego stosowanie podczas okresu ciąży, połogu i laktacji. Rekomendowaną suplementacją u kobiet z grupy podwyższonego ryzyka (cukrzyca typu 1 i 2) są foliany w dawce 0,4 mg/dobę powiększone o kolejne 0,4 mg, najlepiej w formie aktywnych folianów lub mieszkanki w kwasem foliowym (w formie kwasu pteroilomonoglutaminowego), jeśli nie ma co do tego przeciwskazań.

Według ekspertów PTGiP w suplementacji zaleca się stosowanie preparatów wzbogaconych dodatkowo o witaminę B12.

Inozytol

Inozytol w badaniach pacjentkom z różnym ryzykiem cukrzycy ciążowej podawano 2 g mioinozytolu 2 razy dziennie od ukończenia I trymestru ciąży. Próba obejmowała łącznie 595 pacjentek: 291 pacjentek przyjmujących mio-inozytol oraz 304 pacjentki przyjmujących placebo.

Uzyskane wyniki potwierdziły zmniejszenie występowania cukrzycy ciążowej w grupie przyjmującej suplementację mio-inozytolem. Zauważono również istotne zmniejszenie występowania powikłań ciążowych takich jak makrosomia, czy przedwczesny poród. W badaniu nie wykazano niepożądanych działań stosowania inozytolu w ciąży.

Wskazuje się, że dawka 4 g mio-inozytolu na dobę była dobrze tolerowana przez ciężarne i może zapobiegać wystąpieniu u nich cukrzycy ciążowej. Sytuacja nie jest jednak tak oczywista u kobiet ze stwierdzoaną cukrzycą ciążowa. Dowody z dwóch badań sugerują, że mio-inozytol był związany ze zmniejszoną zmianą BMI matki i stężeniem cukru we krwi na czczo, w porównaniu z placebo. Jednak na ten moment nie ma wystarczających danych, aby ocenić wpływ mio-inozytolu na leczenie cukrzycy ciążowej. Są wymagane dalsze badania w celu zbadania roli mio-inozytolu jako leczenia lub leczenia skojarzonego u kobiet z cukrzycą ciążową.

Żelazo

Kobiety w ciąży często suplementują żelazo w celu zapobiegania anemii, wychodząc z założenia, że jeśli anemia nie występuje, nie będzie to niosło za sobą żadnych negatywnych konsekwencji. Sugeruje się jednak, że u kobiet, które są już nasycone żelazem, suplementacja żelazem może doprowadzić do przeładowania żelazem i zwiększonego ryzyka powikłań ciąży, w tym cukrzycy ciążowej.

Aktywność fizyczna

Ważnym elementem leczenia cukrzycy ciążowej jest systematyczna aktywność fizyczna. Szczególnie zalecane dla ciężarnych z cukrzycą są aktywności fizyczne o intensywności od lekkiej do umiarkowanej, angażujące duże grupy mięśniowe (marsz, nordic walking, pływanie, aqua-aerobik, ćwiczenia aerobowe, jazda na rowerze, joga). Wysiłek fizyczny poprawia utylizację glukozy, zmniejsza insulinooporność tkanek i zwiększa ich wrażliwość na insulinę.

Sesja ćwiczeń powinna się rozpoczynać i kończyć kilkuminutową rozgrzewką i rozciąganiem. Optymalny czas trwania właściwej sesji ćwiczeniowej to 30 minut przez większość dni w tygodniu (minimum 150 minut tygodniowo). Ciężarne, które nie uprawiały regularnie żadnej aktywności fizycznej, powinny rozpoczynać od 10-minutowych sesji, a następnie stopniowo je wydłużać.

Cukrzyca po porodzie, czy może się cofnąć?

U większości kobiet stężenie glukozy ulega normalizacji po porodzie, jednak wszystkie kobiety powinny być poddane badaniu w kierunku obecności zaburzeń tolerancji glukozy, gdyż przebycie cukrzycy w ciąży jest czynnikiem ryzyka jawnej cukrzycy w dalszych latach życia. Zaleca się wykonanie 75 g OGTT 6–12 tygodni po porodzie, a potem oznaczanie glikemii na czczo co 2–3 lata. Przed planowaną kolejną ciążą należy wykonać test tolerancji glukozy (75 g OGTT). Trzeba jednak pamiętać, że u ciężarnych z cukrzycą ciążową, ryzyko ujawnienia się cukrzycy typu 2 kilkanaście lat po porodzie, jest znacząco wyższe w porównaniu ze średnią populacyjną, wynosząc ponad 50%.

Aby uniknąć cukrzycy ciążowej postaraj się monitorować glikemię regularnie, a jeśli Twój lekarz zauważy podwyższony poziom cukru może zasugerować zmianę stylu życia lub wprowadzenie leków. Pamiętaj, że nie zawsze da się uniknąć wystąpienia cukrzycy ciążowej, ale zdrowa i zbilansowana dieta może Ci pomóc zminimalizować to ryzyko.

Przeczytaj ile powinny wynosić Twoje cukry w ciąży

Bibliografia:

Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2017 tom 2, nr 5, strony 215–229, Standardy Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników postępowania u kobiet z cukrzycą
file:///C:/Users/Lenovo/Downloads/56571-143994-2-PB%20(2).pdf
Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2016 tom 1, nr 2, strony 41–44, Cukrzyca ciążowa — rozpoznawanie i leczenie
file:///C:/Users/Lenovo/Downloads/48893-106890-1-SM%20(1).pdf
D’Anna R, Santamaria A, Alibrandi A et al. Myo-Inositol for the PreventionofGestational Diabetes Mellitus. A Brief Review. J Nutr Sci Vitaminol (Tokyo). 2019;65(Supplement):S59-S61. doi: 10.3177/jnsv.65.S59. 9. Tahir F, Majid Z. Inositol Supplementation in the Prevention of Gestational DiabetesMellitus. Cureus. 2019;11(9):e5671. doi: 10.7759/cureus.5671.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36200449/

ciąża cukrzyca ciążowa