Trądzik – czym jest? Przyczyny i leczenie

Trądzik jest przewlekłą chorobą skóry o charakterze zapalnym, dotyczącą gruczołów łojowych i ujść mieszków włosowych. Może dotyczyć nawet 85% populacji w wieku dojrzewania, jednak coraz częściej obserwuje się pojawienie trądziku u dorosłych osób, nawet jeśli nie doświadczyły choroby w młodzieńczych latach. W przebiegu trądziku na skórze – głównie twarzy i pleców – pojawiają się zmiany m.in. zaskórniki, grudki, krosty oraz bolesne guzki. Chociaż zmiany mogą zniknąć i nie pozostawić po sobie śladu, w ciężkim przebiegu obserwujemy trwałe powstawanie przebarwień i blizn.

Przyczyny trądziku u osób dorosłych pozostają niejasne, jednak największe znaczenie zdają się odgrywać:

• zaburzona gospodarka hormonalna
• zaburzona homeostaza skóry (dominacja Cutibacterium acnes)
• nieprawidłowa pielęgnacja i higiena skóry
• przewlekły stres
• palenie
• leki
• nieprawidłowa dieta oparta na wysokoprzetworzonej żywności

Trądzik nie jest jedynie problemem estetycznym. Stanowi on istotny problem, znacząco wpływa na samoocenę oraz nastrój. Nierzadko wywołuje również dyskomfort związany z miejscowym stanem zapalnym i bolesnymi guzkami.

Leczenie trądziku powinno stanowić kompleksowe połączenie kilku elementów:

• farmakoterapii
• prawidłowej pielęgnacji i higieny skóry
• modyfikacji diety
• suplementacji

Co jeść, a czego unikać przy trądziku?

Standardowa dieta zachodnia, obfitująca w produkty wysokoprzetworzone o wysokim indeksie i ładunku glikemicznym to najgorsze, co możesz sobie zafundować, jeśli zmagasz się z trądzikiem. Jeśli Twoja dieta obfituje w produkty bogate w tłuszcze nasycone, cukry proste i sól to wiedz, że prawidłowo zbilansowana dieta antytrądzikowa powinna być całkowitym przeciwieństwem. Wysoki indeks glikemiczny diety powiązany jest ze zwiększonym poziomem insulinopodobnego czynnika wzrostu 1 (IGF-1), który odgrywa istotną rolę w zaostrzeniu zmian trądzikowych. Z racji zapalnego charakteru trądziku, świetnie sprawdzi się model diety przeciwzapalnej m.in. dobrze przebadana dieta śródziemnomorska czy dieta DASH. Dieta przeciwzapalna jest bogata przede wszystkim w warzywa, owoce, ryby, orzechy czy nasiona roślin strączkowych, zawiera więc spore ilości błonnika, białka oraz wielonienasyconych kwasów tłuszczowych.

Mleko i produkty mleczne

Mleko krowie i białka mleka mogą wpływać niekorzystnie na zmiany trądzikowe przez swój wpływ na zwiększenie IGF-1 oraz bezpośredni wpływ na poziom insuliny. Szczególną uwagę należy zwrócić na odtłuszczone mleko krowie. Wykazano, że u kobiet spożywających 2 lub więcej szklanek odtłuszczonego mleka dziennie ryzyko trądziku było aż o 44% wyższe niż u innych uczestniczek badania. Mleko tłuste odznaczało się niższym ryzykiem w kontekście zaostrzania zmian trądzikowych, przy czym to zjawisko przypisano większej zawartości ochronnych estrogenów. Dodatkowo, suplementacja białkami serwatkowymi (popularne odżywki białkowe) również wpływała na pojawienie się i zaostrzanie zmian zapalnych. Chociaż tolerancja na produkty mleczne jest mocno indywidualna, niektóre produkty takie jak np. fermentowane produkty mleczne czy sery mogą nie wpływać znacząco na zmiany trądzikowe. Warto zaznaczyć, że badania na temat trądziku i wpływu produktów mlecznych różnią się od siebie wynikami, co może być efektem różnic w procesie produkcji nabiału w konkretnych częściach świata.

Czekolada i kakao

Badania na temat czekolady i kakao oraz ich wpływu na trądzik wciąż pozostają niejasne. W najnowszych publikacjach niemal zawsze produkty czekoladowe powodowały nasilenie zmian trądzikowych. Warto zaznaczyć, że sama czekolada jest często produktem bogatym w cukry, mleko w proszku oraz tłuszcze, więc sprawa tutaj może być prosta – zaliczamy ją bowiem do produktów wysokoprzetworzonych. Zagadką jest jednak samo kakao, które w teorii wykazuje działanie przeciwzapalne, jednak mimo to może zaostrzać trądzik.
W badaniu w grupie mężczyzn wykazano, że spożycie kapsułek z czystym kakao wpływało na zwiększenie ilości zmian trądzikowych po 4. i 7. dniach. W przypadku codziennego spożywania 25g czekolady o 99% zawartości kakao, w grupie badanych podatnych na trądzik również zaobserwowano zaostrzenie zmian takich jak zaskórniki czy grudki zapalne. Słowem klucz wydaje się być tutaj obserwacja. Jeśli zauważasz u siebie zaostrzenie trądziku po spożyciu kakao i gorzkiej czekolady, warto zastanowić się nad wykluczeniem lub ograniczeniem tych produktów.

Słone i pikantne produkty

Spożycie pikantnych produktów w badaniach nie wykazywało istotnego wpływu na pogorszenie stanu skóry. Nie są również jasne mechanizmy, które miałyby wpływać na zaostrzenie zmian trądzikowych. Wykluczenie pikantnych produktów warto rozważyć, gdy obserwujemy po nich zaostrzenie u siebie problemów skórnych. Inaczej sprawa ma się jednak z produktami bogatymi w sód. W jednym z badań wykazano istotnie wyższe spożycie produktów bogatych w chlorek sodu u osób zmagających się z trądzikiem. Część uczestników deklarowała pogorszenie stanu skóry po spożyciu słonych produktów.

Co może pomóc przy trądziku:

• witamina D3 – u osób z trądzikiem stwierdza się niskie poziomy witaminy D3. Witamina D3 wpływa na wrodzoną i adaptacyjną odporność skóry, ale również reguluje podziały sebocytów (komórek gruczołów łojowych), które produkują sebum. Wyrównanie niedoboru witaminy D3 może korzystnie wpłynąć na wygaszenie trądziku.
• Amid kwasu nikotynowego (B3) – wpływa łagodząco na trądzik pospolity zarówno w postaci doustnego suplementu, jak i w formie miejscowego preparatu. Korzystne działanie amidu kwasu nikotynowego wynika przede wszystkim z jego przeciwzapalnego charakteru. Ważne, aby był to amid, a nie kwas nikotynowy!
• B5 – suplementacja wysokimi dawkami B5 (2.2g/dobę) wykazywała korzystny efekt na obniżenie całkowitej ilości zmian trądzikowych. Dawki były dobrze tolerowane i nie zgłaszano istotnych działań niepożądanych.
• probiotyki – zdrowe jelita to klucz do zdrowej skóry. Dysbioza jelitowa może negatywnie wpływać na homeostazę skóry i zaostrzać problemy skórne. Probiotyki sprawdzają się świetnie w przypadku trądziku o podłożu hormonalnym, wpływając korzystnie na obniżenie poziomu androgenów. Na szczególną uwagę zasługują Lactobacillus Plantarum W21, Lactobacillus acidophilus W22, Bifidobacterium Lactis (W51 oraz W52), Lactobacillus salivarius W24 czy Lactobacillus bulgaricus, które są powszechnie dostępne. Warto włączyć również prebiotyk m.in. inulinę czy fruktooligosacharydy.
• cynk – wykazuje działanie bakteriostatyczne oraz przeciwzapalne, dzięki czemu skutecznie pomaga walczyć ze zmianami zapalnymi w trądziku. U pacjentów z trądzikiem wykazano niższe stężenia cynku w surowicy. Cynk znajdziesz w ostrygach, pestkach dyni czy produktach pełnoziarnistych.
• berberyna, NAC i inozytol – poprzez regulację gospodarki insulinowej i korzystny wpływ na hiperandrogenizm wpływają pozytywnie na stan skóry, szczególnie u osób z trądzikiem o podłożu hormonalnym np. w przebiegu PCOS czy IO.
• witamina E + laktoferyna + cynk – laktoferyna korzystnie wpływa na odpowiedź immunologiczną, wspiera stan jelit, wykazuje działanie przeciwzapalne i przeciwbakteryjne. W połączeniu z cynkiem i witaminą E zmniejszała nasilenie trądziku już po 2 tygodniach suplementacji, a maksymalny efekt względem zaskórników i zmian zapalnych osiągnięto po 10 tygodniach.
• omega-3 – wykazują działanie przeciwzapalne. Korzystnie wpływają na stan skóry, zmniejszają częstość występowania trądziku oraz zwiększają tolerancję skóry na czynniki bakteryjne. Warto włączyć suplementację omega-3 ze względu na ograniczone możliwości pokrycia zapotrzebowania z dietą. Wykazano, że po 10-tygodniowej suplementacji kwasami EPA i DHA w dawce 2g/dobę zaobserwowano istotne zmniejszenie ilości zmian zapalnych i niezapalnych u osób z trądzikiem. W badaniach wykazano, że omega-3 wpływają na obniżenie poziomu IGF-1 w surowicy i zwiększenie poziomu białka wiążącego insulinopodobny czynnik wzrostu-3, co wpływa korzystnie na łagodzenie trądziku.
• GLA – wykazują działanie przeciwzapalne i zapobiegają nadmiernej keratynizacji mieszków włosowych. 10-tygodniowa suplementacja 400mg GLA z oleju z ogórecznika wpływała korzystnie na zmniejszenia ilości zmian zapalnych o prawie 40%. Istotnemu zmniejszeniu uległy również zmiany niezapalne. GLA znajdziesz również w oleju z pestek czarnej porzeczki czy oleju z wiesiołka.

Chcesz dowiedzieć się więcej? Pobierz mini-ebooka o suplementacji w trądziku!

Podsumowanie:

Zarówno prawidłowo zbilansowana dieta o niskim indeksie i ładunku glikemicznym z elementami diety przeciwzapalnej oraz suplementacja mają ogromne znaczenie wygaszaniu i zapobieganiu występowania zmian trądzikowych. Zadbaj o swoją skórę już dziś!

Bibliografia:

1. Kutlu Ö, Karadağ AS, Wollina U. Adult acne versus adolescent acne: a narrative review with a focus on epidemiology to treatment. An Bras Dermatol. 2023 Jan-Feb;98(1):75-83. doi: 10.1016/j.abd.2022.01.006. Epub 2022 Oct 14. PMID: 36253244; PMCID: PMC9837660.
2. Conforti C, Agozzino M, Emendato G, Fai A, Fichera F, Marangi GF, Neagu N, Pellacani G, Persichetti P, Segreto F, Zalaudek I, Dianzani C. Acne and diet: a review. Int J Dermatol. 2022 Aug;61(8):930-934. doi: 10.1111/ijd.15862. Epub 2021 Aug 22. PMID: 34423427.
3. Meixiong J, Ricco C, Vasavda C, Ho BK. Diet and acne: A systematic review. JAAD Int. 2022 Mar 29;7:95-112. doi: 10.1016/j.jdin.2022.02.012. PMID: 35373155; PMCID: PMC8971946.
4. Baldwin H, Tan J. Effects of Diet on Acne and Its Response to Treatment. Am J Clin Dermatol. 2021 Jan;22(1):55-65. doi: 10.1007/s40257-020-00542-y. Erratum in: Am J Clin Dermatol. 2021 Jan;22(1):67. doi: 10.1007/s40257-020-00576-2. PMID: 32748305; PMCID: PMC7847434.
5. Can the right diet get rid of acne? (b. d.). American Academy of Dermatology. https://www.aad.org/public/diseases/acne/causes/diet
6. Zamil DH, Perez-Sanchez A, Katta R. Acne related to dietary supplements. Dermatol Online J. 2020 Aug 15;26(8):13030/qt9rp7t2p2. PMID: 32941710.
7. Juhl CR, Bergholdt HKM, Miller IM, Jemec GBE, Kanters JK, Ellervik C. Dairy Intake and Acne Vulgaris: A Systematic Review and Meta-Analysis of 78,529 Children, Adolescents, and Young Adults. Nutrients. 2018 Aug 9;10(8):1049. doi: 10.3390/nu10081049. PMID: 30096883; PMCID: PMC6115795.
8. Caperton C, Block S, Viera M, Keri J, Berman B. Double-blind, Placebo-controlled Study Assessing the Effect of Chocolate Consumption in Subjects with a History of Acne Vulgaris. J Clin Aesthet Dermatol. 2014 May;7(5):19-23. PMID: 24847404; PMCID: PMC4025515.
9. El Darouti MA, Zeid OA, Abdel Halim DM, Hegazy RA, Kadry D, Shehab DI, Abdelhaliem HS, Saleh MA. Salty and spicy food; are they involved in the pathogenesis of acne vulgaris? A case controlled study. J Cosmet Dermatol. 2016 Jun;15(2):145-9. doi: 10.1111/jocd.12200. Epub 2015 Dec 9. PMID: 26648163.
10. Vongraviopap S, Asawanonda P. Dark chocolate exacerbates acne. Int J Dermatol. 2016 May;55(5):587-91. doi: 10.1111/ijd.13188. Epub 2015 Dec 29. PMID: 26711092.
11. Hasamoh Y, Thadanipon K, Juntongjin P. Association between Vitamin D Level and Acne, and Correlation with Disease Severity: A Meta-Analysis. Dermatology. 2022;238(3):404-411. doi: 10.1159/000517514. Epub 2021 Aug 4. PMID: 34348293.
12. Joshi M, Hiremath P, John J, Ranadive N, Nandakumar K, Mudgal J. Modulatory role of vitamins A, B3, C, D, and E on skin health, immunity, microbiome, and diseases. Pharmacol Rep. 2023 Oct;75(5):1096-1114. doi: 10.1007/s43440-023-00520-1. Epub 2023 Sep 6. PMID: 37673852; PMCID: PMC10539462.
13. Sánchez-Pellicer P, Navarro-Moratalla L, Núñez-Delegido E, Ruzafa-Costas B, Agüera-Santos J, Navarro-López V. Acne, Microbiome, and Probiotics: The Gut-Skin Axis. Microorganisms. 2022 Jun 27;10(7):1303. doi: 10.3390/microorganisms10071303. PMID: 35889022; PMCID: PMC9318165.
14. Podgórska A, Puścion-Jakubik A, Markiewicz-Żukowska R, Gromkowska-Kępka KJ, Socha K. Acne Vulgaris and Intake of Selected Dietary Nutrients-A Summary of Information. Healthcare (Basel). 2021 Jun 3;9(6):668. doi: 10.3390/healthcare9060668. PMID: 34205209; PMCID: PMC8226785.
15. Chan H, Chan G, Santos J, Dee K, Co JK. A randomized, double-blind, placebo-controlled trial to determine the efficacy and safety of lactoferrin with vitamin E and zinc as an oral therapy for mild to moderate acne vulgaris. Int J Dermatol. 2017 Jun;56(6):686-690. doi: 10.1111/ijd.13607. Epub 2017 Mar 30. PMID: 28369875.
16. Jung JY, Kwon HH, Hong JS, Yoon JY, Park MS, Jang MY, Suh DH. Effect of dietary supplementation with omega-3 fatty acid and gamma-linolenic acid on acne vulgaris: a randomised, double-blind, controlled trial. Acta Derm Venereol. 2014 Sep;94(5):521-5. doi: 10.2340/00015555-1802. PMID: 24553997.